صنعت شیشهگری در ایران از کهنترین هنرها و صنایع دستی این سرزمین بهشمار میرود و پیشینه آن به بیش از سه هزار سال پیش بازمیگردد. شواهد باستانشناسی بهدستآمده از تپههای شوش، حسنلو و جیرفت نشان میدهد که ایرانیان از دوران عیلامیان و مادها با ذوب و شکلدهی شیشه آشنا بودهاند. در دوره هخامنشی و بهویژه ساسانی، هنر شیشهگری ایرانی به اوج خود رسید و آثار باقیمانده از آن دوران، شامل جامها، تنگها و ظروف تزئینی رنگارنگ، گواهی بر مهارت و ذوق ایرانیان است. در دوران اسلامی نیز شهرهایی چون نیشابور، ری و کاشان از مراکز مهم تولید شیشه به شمار میرفتند و محصولاتشان زینتبخش خانهها و کاخها بود. شیشهگران ایرانی با بهرهگیری از ترکیب رنگها، نقشزنی و تراش، آثاری خلق کردند که هم کاربردی و هم هنری بودند. امروزه نیز شیشهگری در ایران، با الهام از همان سنت دیرینه، همچنان در قالب صنایع دستی و هنری ادامه دارد و یادگار درخشان نبوغ و خلاقیت نیاکان این سرزمین است.
کسب وکار شیشه جامبرزاده با سابقهای فراتر از ۱۰۰ سال، یکی از برجستهترین نمایندگان شیشهگری سنتی تبریز است. بنیانگذار این حرفه، اکبر جامبرزاده بود که فعالیت خود را از منطقه ششگلان آغاز کرد. پس از ایشان، پسرش، حسین جامبرزاده، با بیش از ۷۰ سال سابقه فعالیت، چراغ این هنر را روشن نگه داشت. اکنون نسل سوم خانواده این میراث را ادامه داده و روند انتقال مهارت بهصورت نسل به نسل برقرار است.
نسل جوان معمولاً از سن ۱۸ سالگی و همزمان با اتمام تحصیلات وارد کارگاه شده و از کودکی با مهارتها خو گرفتهاند. در حال حاضر، اخویها و فرزندان آنها نیز به این حرفه پیوستهاند. این شغل بهطور کامل یک شغل خانوادگی محسوب میشود و در ایام تابستان، اغلب اعضای فامیل در آن مشغول به کار میشوند.
فناوری اتصال شیشه در طول این یک قرن، شاهد دگرگونیهایی بوده است:
- تکنیکهای گذشته: برای اتصال شیشه به قابها از موادی چون زامسکا (مادهای روسی) استفاده میشد. پیش از آن نیز ابزارهایی مانند خردهاره و یاپشقان برای چسباندن شیشه به قابهای چوبی بهکار میرفتند.
- تکنیک امروز: امروزه بهجای مواد سنتی، از لاستیک مخصوص شیشه دوجداره استفاده میشود که نشاندهنده بهروزرسانی فنی کسبوکار است.
در گذشته، قابهای چوبی نفیسی که به جامشقا یا پنجرههای شاهعباسی معروف بودند، بهصورت مشترک توسط نجار و جامبر ساخته میشدند و نمادی از زیبایی اصیل معماری محلی بودند. نسل جدید خانواده جامبرزاده همچنان به این سنت پایبند است و این مهارتها را در پروژههای بازسازی بناهای تاریخی بهکار میبرند. نمونه بارز آن، بازتولید این پنجرهها در بنایی مانند خانه شمس آذر در کوچه صدر، قطعه دوم است.
ما در ایرانیپیشه با عشق و احترام به میراث هنری این سرزمین، میخواهیم هنر شیشهگری ایرانی را دوباره در سطح شهر زنده نموده و گسترش دهیم. باور داریم که این هنر درخشان، با رنگها و نقشهای چشمنوازش، میتواند دوباره روح اصالت و زیبایی را به زندگی شهری بازگرداند. هدف ما این است که آثار شیشهگران ایرانی نه فقط در کارگاهها، بلکه در خانهها، فروشگاهها و فضاهای شهری بدرخشند. ایرانیپیشه میخواهد پلی باشد میان هنر کهن و سلیقه امروزی، تا مردم دوباره لذت دیدن و داشتن شیشه ایرانیِ دستساز را تجربه کنند.
