ادویهها در ایران پیشینهای طولانی و پرماجرا دارند و ریشه آنها به دوران باستان، بهویژه زمانهای هخامنشی و ساسانی بازمیگردد. ایران بهدلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم و راه ادویه، همواره گذرگاهی برای تبادل کالا، فرهنگ و طعم بوده است. بسیاری از ادویهها مانند فلفل، دارچین، هل و زردچوبه از هند و جنوب شرق آسیا از طریق بنادر خلیج فارس و مسیرهای تجاری به ایران وارد شدند، در حالیکه زعفران، زیره، گلمحمدی و سماق ریشهای کاملاً ایرانی دارند و از دل خاک این سرزمین برخاستهاند.
ایرانیان با ذوق و شناختی عمیق از طبع و مزاج، ادویهها را تنها برای طعمدهی به غذا بهکار نبردند، بلکه آنها را با دانش طب سنتی درآمیختند تا هم شفابخش باشند و هم خوشعطر. به مرور زمان، ادویهها به جزء جداییناپذیر سفره ایرانی بدل شدند؛ از خورشها و پلوها گرفته تا چای، شیرینی و حتی ترشیها. امروز نیز هر بوی ادویه در آشپزخانه ایرانی، یادآور تاریخ، فرهنگ و هنر آشپزی هزارساله این سرزمین است.
پیشهٔ عطاری در فرهنگ ایرانی، بیش از یک شغل، نمادی از پیوند عمیق میان آشپزی، درمان و هنر خوشبویی است. ایرانیان همواره به عطر غذا به اندازه طعم آن اهمیت دادهاند و این امر ادویهجات را به جزئی جداییناپذیر از آشپزی ملی تبدیل کرده است. در قلب این سنت دیرینه، بازار تبریز و خاندان «عطاران» قرار دارند که بیش از یک قرن و نیم است عطر و طعم اصالت را در این شهر زنده نگه داشتهاند.
خاندان عطاران یکی از شناختهشدهترین خانوادهها در تبریز است که فعالیت حرفهای خود را در حوزهٔ عطاری به صورت نسلاندرنسل ادامه داد ه اند. این مسیر با تلاش آقای ستار عطاران آغاز شد و میراث ایشان توسط پسر و نوادگانشان، آقایان حاج مصطفی و محمدرضا عطاران، ادامه یافته است. این سابقهٔ طولانی، خاندان عطاران را در زمرهٔ کهنترین اصناف بازار تبریز قرار میدهد.
یادگیری این هنر بهصورت تجربی و از طریق آزمونوخطا از طریق بزرگان خاندان امکان پذیر است و این انتقال دانش، عاملی کلیدی در حفظ کیفیت و اعتبار این کسبوکار بوده است. فعالیت این خاندان با فروش محصولات مرتبط با عطاری و گیاهان دارویی آغاز شد و بهتدریج به دیگر شهرهای آذربایجان شرقی گسترش یافت. امروزه، مراکز فعالیت آنها در نقاط کلیدی بازار تبریز متمرکز است:
آقای محمدرضا عطاران: در بازار تبریز، دالان خونی (قانلی دالان)
عموی ایشان (حاج مصطفی عطاران): در سرای دو دری تبریز (ایکی قاپیلی)
آقای محمدرضا عطاران در حال حاضر فعالیت خود را در حوزهٔ عطاری بهصورت *عمدهفروشی و خردهفروشی* ادامه میدهند.
به گفتهٔ آقای محمدرضا عطاران، عطاری هرچند که شاید شغل «نان و آبداری» به معنای رایج نباشد، اما صاحب پیشه را چنان از عطر گیاهان مجذوب خود می کن که لاجرم پیشه ور با عشق و علاقهٔ فراوان این پیشه را ادامه می دهد. شور و اشتیاق وصف ناشدنی این شغل، دلیل ماندگاری میراثی معطر بنام عطاری است. امروزه، آقای محمدرضا عطاران و پدرشان در میان مردم تبریز با عنوان خوشآوازهٔ *”ایستیاوتچیها”* شناخته میشوند، عنوانی که یادآور اصالت و ریشهدار بودن آنها در این حرفه است. خاندان عطاران با حفظ کیفیت و پایبندی به سنت، همچنان قلب تپندهٔ عطاری در بازار تاریخی تبریز باقی ماندهاند.
ایرانیپیشه با افتخار میخواهد بوی ادویههای دالان خونی تبریز را، که یادگار عطر و طعم کهن ایرانزمین است، به جهانیان معرفی کند. هدف ما آن است که این رایحه بیهمتا، که آمیختهای از تاریخ، فرهنگ و هنر مردمان تبریز است، در قالب گرانترین و اصیلترین عطر ایرانی در جهان شناخته شود. ما باور داریم که این عطر تنها یک بو نیست، بلکه داستانی است از دستان ادویهفروشانی که قرنها در دل بازار تبریز زندگی و عشق را آمیختهاند. ایرانیپیشه میخواهد با این گام، نام و پیشه ایرانی را در ذهن و دل مردم سراسر جهان ماندگار سازد و نشان دهد که عطر ایران، عطر اصالت و روح زندگی است.
